PSL złożyło w Sejmie projekt ustawy o naprawie systemu ochrony zdrowia. To projekt przygotowany wspólnie z Federacją Przedsiębiorców Polskich i wstępnie zaakceptowany przez Ministerstwo Zdrowia. Najważniejsze propozycje:

• 6 miliardów złotych – tyle wynosi składka chorobowa, którą PSL chce przenieść z ZUS bezpośrednio do NFZ
• 10% odpisu od PIT – dla osób korzystających z prywatnych usług medycznych, co ma wyciągnąć z szarej strefy nawet 10–30 miliardów złotych rocznie
• 8,8% PKB – docelowy poziom wydatków na ochronę zdrowia
• inflacja + 20% – nowy mechanizm waloryzacji wynagrodzeń medycznych, zamiast obecnego tempa 2,5 razy wyższego od inflacji
• sieć szpitali wiodących – jeden szpital marszałkowski koordynujący szpitale powiatowe w oparciu o dawne 49 województw

Reforma ochrony zdrowia od lat jest tematem, który generuje debaty, ale nie reformy.

Przewodniczący klubu PSL Krzysztof Paszyk podkreślił na konferencji prasowej, że okrągłe stoły odbywały się u premiera i u prezydenta – bez efektu. Warto jednak przypomnieć, że PSL jest częścią tej samej koalicji rządzącej od ponad dwóch lat. Jeśli system pozostał niezmieniony, odpowiedzialność za bezczynność nie leży wyłącznie po stronie innych.

Projekt był konsultowany z minister zdrowia i ministrem odpowiedzialnym za legislację. Oboje wyrazili pozytywną opinię – jednocześnie sugerując ścieżkę poselską zamiast rządowej. To subtelny, ale znaczący sygnał: rząd nie chce wziąć tego projektu pod swoje skrzydła. Dlaczego? Tego PSL nie wyjaśniło. Możliwe że chodzi o przygotowanie OSR, który musiałby się znaleźć w projekcie rządowym.

Filar 1 – więcej pieniędzy w systemie

PSL proponuje przeniesienie składki chorobowej z ZUS do NFZ. To około 6 miliardów złotych rocznie, które zamiast zasilać Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, trafiałyby do systemu ochrony zdrowia.

Logika jest czytelna: NFZ jako bezpośredni beneficjent składki miałby finansowy interes w ograniczeniu wyłudzeń zwolnień lekarskich.

Problem w tym, że ZUS te środki już wydaje – na wypłatę zasiłków chorobowych. Przeniesienie składki do NFZ nie tworzy nowych pieniędzy w systemie, lecz przesuwa istniejące strumienie finansowe.

Skąd ZUS miałby pokrywać wypłatę zasiłków po tej zmianie? Tego projekt – przynajmniej w publicznej prezentacji – nie wyjaśnia.

Drugim mechanizmem jest 10-procentowy odpis podatkowy od PIT dla korzystających z prywatnych usług medycznych.

PSL szacuje szarą strefę w tym obszarze na 10 miliardów złotych – choć w rozmowach z rządem padały kwoty trzykrotnie wyższe. Z ulgi skorzystaliby przede wszystkim zamożniejsi Polacy, których stać na prywatną opiekę medyczną. To instrument, który może nie dotrzeć do tych, którzy z systemu publicznego korzystają najbardziej.

Cel docelowy – 8,8% PKB wydatków na ochronę zdrowia – brzmi ambitnie, ale projekt nie określa harmonogramu dojścia do tego poziomu ani mechanizmów wymuszających jego realizację przez kolejne rządy.

Filar 2 – ograniczenie wzrostu kosztów

Ustawa z 2022 roku wprowadziła waloryzację wynagrodzeń w ochronie zdrowia, która dziś skutkuje podwyżkami 2,5 raza wyższymi od inflacji. PSL chce to zmienić: nowy mechanizm zakładałby wzrost płac na poziomie inflacja + 20%.

To najbardziej drażliwy politycznie element całego projektu. Środowisko medyczne – lekarze, pielęgniarki, ratownicy – od lat walczyło o godziwe wynagrodzenia. Propozycja istotnego schłodzenia dynamiki płac niemal na pewno spotka się z oporem związków zawodowych i samorządów zawodów medycznych. PSL na konferencji nie odniosło się do tego ryzyka.

Projekt zakłada też wzmocnienie kontroli nad zwolnieniami lekarskimi. Idea słuszna – absencja chorobowa w Polsce rzeczywiście rośnie. Jednak mechanizm tej kontroli nie został publicznie doprecyzowany. Kto miałby weryfikować zwolnienia i na jakiej podstawie?

Filar 3 – koordynacja szpitalnictwa na poziomie regionalnym

PSL chce wprowadzić model szpitala wiodącego: jeden szpital marszałkowski koordynowałby sieć szpitali powiatowych w oparciu o dawne 49 województw. Gospodarzami szpitali powiatowych pozostaliby starostowie.

Dziś szpitale różnych szczebli konkurują o te same zasoby. Problem tkwi w praktyce. Jak ma wyglądać koordynacja, gdy szpital wiodący podlega marszałkowi województwa, a szpitale powiatowe – starostom, często z innych opcji politycznych? Projekt zakłada współpracę, ale nie odpowiada na pytanie, co się stanie, gdy jej nie będzie. Nie przewiduje też instrumentów egzekwowania ustaleń sieciowych.

Co to znaczy dla systemu i dla pacjentów?

Pani Poseł Urszula Pasławska określiła propozycję jako ewolucyjną, nie rewolucyjną.

Projekt nie rozwiązuje strukturalnych problemów systemu: deficytu lekarzy specjalistów, kolejek, nieefektywności wyceny świadczeń przez NFZ. Skupia się na finansach i organizacji, omijając kwestie kadrowe i jakościowe.

Jednocześnie zmiany, które projekt proponuje, są realnie skomplikowane. Przeniesienie składki chorobowej to operacja na żywym organizmie finansów publicznych. Schłodzenie waloryzacji płac dotknie środowisko, które ma silne instrumenty nacisku politycznego.

Model szpitala wiodącego wymaga porozumienia między szczeblami samorządu, które historycznie rzadko działa sprawnie.

Perspektywy polityczne: projekt poselski w koalicyjnych realiach

Ścieżka poselska, choć przedstawiana przez PSL jako naturalna, w praktyce oznacza brak instytucjonalnego wsparcia rządu. To utrudnia przejście przez komisje i zwiększa ryzyko rozmycia projektu w toku prac parlamentarnych.

PSL deklaruje, że „będzie szukać woli” w koalicji. Wola ta nie jest gwarantowana. Zmiana mechanizmu waloryzacji wynagrodzeń może napotkać opór środowisk, z którymi sympatyzują inne partie koalicji. Odpis podatkowy od PIT to ubytek w budżecie, który wymaga akceptacji Ministerstwa Finansów. Model szpitala wiodącego ingeruje w kompetencje samorządów, tradycyjnie bronione przez wszystkie ugrupowania.

Nie bez znaczenia jest też kontekst polityczny samej inicjatywy. PSL w ostatnich miesiącach traci pozycję w koalicji, czego objawem są napięcia wokół obsady stanowisk i polityki resortowej.

Podsumowanie

Projekt PSL to jedna z bardziej dopracowanych formalnie propozycji reformy ochrony zdrowia w tej kadencji. Trzy filary – finansowanie, koszty, koordynacja – tworzą spójną logikę interwencji, a liczby wydaję się konkretne.

Słabością projektu są luki w mechanizmach wdrożeniowych, brak odpowiedzi na ryzyko oporu środowisk medycznych oraz niejasności wokół przesunięcia składki chorobowej.

Szanse na uchwalenie zależą od woli koalicyjnej, która na razie jest deklarowana ogólnie, ale nie potwierdzona decyzjami – o czym świadczy sam wybór ścieżki poselskiej zamiast rządowej.